Τιμητική εκδήλωση στη μνήμη του Δον Πασχάλη Μυτιληναίου στη Σαντορίνη

Published on: 10 Σεπτεμβρίου 2016

Filled Under: Εσωτερικές Ειδήσεις

Views: 1075

Tags: ,

Ένα μικρό ταξίδι στο χρόνο με τη συνοδεία των ήχων του εκκλησιαστικού οργάνου, διοργάνωσε στις 2 Σεπτεμβρίου 2016 η Καθολική Εκκλησία της Σαντορίνης στον ιερό καθεδρικό ναό Αγ. Ιωάννη Βαπτιστή (duomo), θέλοντας να τιμήσει έναν άνθρωπο μοναδικό, που συνέβαλλε όσο κανείς στην πολιτιστική ιστορία του νησιού το 1ο μισό του 20ου αιώνα.

Ο δεξιοτέχνης και σολίστ του εκκλησιαστικού οργάνου Χρήστος Παρασκευόπουλος ερμήνευσε άρτια, θρησκευτικές συνθέσεις της περιόδου του Μπαρόκ με κορυφαία στιγμή την απόδοση της εμβληματικής Τοκκάτας & Φούγκας σε ρε ελάσσονα του Ι.Σ.Μπαχ.

Ανάμεσα στα μουσικά έργα που ακούστηκαν, ξετυλίχθηκε η ζωή και το έργο ενός ιερέα, μουσικοπαιδαγωγού, οργανίστα, διευθυντή χορωδίας και εκτελεστή πολλών διαφορετικών μουσικών οργάνων, του Δον Πασχάλη Μυτιληναίου.

Εκατό χρόνια πριν, στα 1866, τότε που το ηφαίστειο της Σαντορίνης ήταν στις μεγάλες του δόξες, ο Αντώνιος Μυτιληναίος και η Μαρουλίδη Ρουμπέν αποκτούσαν το γιο τους τον οποίον ονόμασαν Πασχάλη.

Οι πληροφορίες για τη νεανική του ηλικία είναι ελάχιστες. Από τα Αρχεία της Καθολικής Εκκλησίας γνωρίζουμε ότι σπούδασε Θεολογία στο Ουρβάνειο Κολλέγιο της Ρώμης κατά το χρονικό διάστημα 1883-1889. Παράλληλα με τις ιερατικές του σπουδές μελετά Μουσική. Χειροτονείται ιερέας το 1890.

Επιστρέφοντας στη Σαντορίνη διετέλεσε εφημέριος στο ναό του Αγ. Αντωνίου της Πάδοβα στο Κοντοχώρι.

Είναι δύσκολο να βρεθούν σήμερα πολλοί που να γνωρίζουν λεπτομέρειες για τη ζωή του. Ωστόσο μπορέσαμε να έχουμε διηγήσεις συμπατριωτών μας που έζησαν την καθημερινότητά του όπως ο Αρτέμης Αργυρός από την Επισκοπή Γωνιάς ο οποίος μας τιμά απόψε με την παρουσία του, και μαρτυρίες κάποιων που να τον θυμούνται να παίζει και να διευθύνει όπως ο Γιάννης Κοκκαλάκης και ο Νίκος Πατρικιάνος.

«…ο Αγ. Αντώνιος εορτάζει 13 Ιουνίου. Το διάστημα από 1η ως 13η Ιουνίου το λέμε 13. Θυμάμαι λοιπόν κάθε απόγευμα “στο 13”, ένα γέροντα με μπαστουνάκι να τρέχει, από πίσω να τον ακολουθεί η αδελφή του, το Νικολέτι, να ανοίγει την εκκλησία 5 λεπτά πριν τις 6, και …5 λεπτά μετά τις 6 να έχει τελειώσει. Τόσο γρήγορα έλεγε τις προσευχές… Βιαζόταν να γυρίσει στο σπίτι του να παίξει ή να γράψει μουσική…»

«…Ήμουν πολύ μικρός για να θυμάμαι λεπτομέρειες. Αλλά δε μπορώ να ξεχάσω μιαν επιβλητική παρουσία να ανεβαίνει τα σκαλιά για να παίξει το όργανο, κι έναν ήχο απίστευτης λαμπρότητας να γεμίζει την εκκλησία… Οι διαδρομές του ήχου να ποικίλουν από τον απαλό ψίθυρο μέχρι την πιο έντονη δραματικότητα…»

Κατά κοινή ομολογία ήταν ένας άριστα κατηρτισμένος μουσικός ο οποίος κατάφερε με το πάθος και τις επιδόσεις του να κερδίσει τον αμείωτο θαυμασμό όσων τον άκουγαν.

«…Την περίοδο της Κατοχής γινόταν ξεχωριστή λειτουργία για τον Ιταλικό στρατό και μια φορά ο Ιταλός Διοικητής του είπε:
– Δον Πασχάλη, είσαι γέρος! Αλλά πως είναι δυνατόν όταν παίζεις το όργανο να γίνεσαι 20 χρονών παιδάκι;…»

Αν στρέψουμε τα βλέμματά μας στο πίσω μέρος του καθεδρικού στον οποίο βρισκόμαστε, ψηλά πάνω απ’ την είσοδο, υπήρχε πριν απ’ το σεισμό μια μεγάλη εσωτερική βεράντα ή όπως αλλιώς λέγεται, τριμπούνα. Εκεί λοιπόν βρισκόταν το μεγάλο εκκλησιαστικό όργανο του ναού, δωρεά της Μαρίας Ιακώβου Δελένδα. Το όργανο αυτό είχε χειροκίνητα φυσερά και για να δουλέψει έπρεπε να υπάρχουν άνθρωποι να το φουσκώνουν. Ο Δον Πασχάλης έπαιζε σ’ αυτό το όργανο 66 ολόκληρα χρόνια. Ήταν ο αδιαμφισβήτητος κύριος των πλήκτρων, χεριών και ποδιών, που προκαλούσε δέος στους ακροατές του.

«…Κάθε Κυριακή ή εορτή, ερχόταν στο Ντόμο κι έπαιζε το όργανο. Tα παλιά χρόνια έκανε και το κήρυγμα μετά το Ευαγγέλιο. Το μόνο που θυμάμαι είναι ότι, κατέβαινε από την τριμπούνα τρεχάτος, τα διάβαζε όλα πολύ γρήγορα στην καθαρεύουσα και δεν καταλαβαίναμε τίποτα. Περιμέναμε πότε θα ξανανέβει για να ξαναπαίξει…»

Η συμβολή του στην εκμάθηση της Μουσικής ήταν καθοριστική. Ήδη στα 1891 ο Θηραίος ποιητής Στέφανος Δουράτσος γράφει επαινετικούς στίχους για τον τότε 25χρονο «Δον Πασχάλην Μουσικοδιδάσκαλον».

Στα χρόνια που ακολούθησαν οργάνωσε μια εξαιρετική μικτή χορωδία ξακουστή στο νησί, με τους Λάζαρο Σανταντώνιο, Κόλια Σιγάλα, Γουλιέλμο Ξαγοράρη, Ιωάννη Πίντο, Αννέτα Μυτιληναίου και πολλούς άλλους.

Κατόπιν σχεδίασε και υλοποίησε τη δημιουργία Φιλαρμονικής (μπάντας) το 1899, μαζί με το φίλο του Ιωάννη Πίντο, η οποία έπαιζε στις διάφορες τελετές και παρελάσεις.

«…Η ‘’μουσική’’ (Φιλαρμονική) έπαιζε στην μικρή πλατεία μπροστά απ’ την Παναγιά των Φηρών (Ορθόδοξη Μητρόπολη). Εκεί γίνονταν οι παρελάσεις. Και άμα κάποιος έκανε λάθος, όταν πηγαίναμε πίσω στο σπίτι του, του έλεγε
– Εσύ, έκαμες το τάδε λάθος. Αυτή τη νότα έκαμες λάθος. Να δεις να τη διορθώσεις!
Τόσο αυτί είχε! Ακοή μεγάλη!.. Κι ήτανε μεγάλος στην ηλικία…
Εγώ εκεί έπαιζα κορνέτα και σάλπιγγα. Θα μπορούσα στο στρατό να είχα γίνει σαλπιγκτής χάρη στο Δον Πασχάλη. Και μετά έκανα μαζί του και 5 βιβλία του βιολιού…»

Γιατί φυσικά ο Δον Πασχάλης θεωρούσε ιερή του υποχρέωση να μορφώσει μουσικά τους Σαντορινιούς, Καθολικούς και Ορθόδοξους παραδίδοντας μαθήματα αμισθί. Συντηρούσε δε, τη Φιλαρμονική με δικά του έξοδα χωρίς δυστυχώς ουσιαστική υποστήριξη από την τοπική κοινωνία.

Ζούσε σ’ ένα μεγάλο σπίτι όπου το μισό ήτανε υπόσκαφο μαζί με την αδελφή του «το Νικολέτι» την οποία και υπεραγαπούσε. Και απ’ το 1938 είχε ψυχοπαίδι του τον Αρτέμη Αργυρό.

«…Όταν πρωτοπήγα στο σπίτι του, παιδί δευτέρας δημοτικού, είδα μια μεγάλη σάλα με δύο πιάνα δεξιά – αριστερά και πολλά άλλα όργανα… Είχε κι ένα μεγάλο ραδιόφωνο. Εγώ μαγεύτηκα απ’ όλ’ αυτά, δεν τα ‘χα ξαναδεί… Ήτανε κι η αδελφή του εκεί, τόσο καλή… σαν παιδί τους με είχανε…»

Το καλοκαίρι φορτώνανε λίγα πράγματα και πήγαιναν εξοχή στην περιοχή Πορί, στην «Παναγιά του Καλού» και κάθονταν εκεί μέχρι να ξεκινήσει ο τρύγος. Για το δον Πασχάλη ο τρύγος ήταν κάτι ιερό και λεγόταν πως από τα αμπέλια που έδινε και καλλιεργούσαν έφτιαχνε πολύ καλό κρασί.

«…Η στιγμή που αγαπούσε πολύ, εκτός από εκείνες όταν έπαιζε το εκκλησιαστικό όργανο στο Ντόμο, ήταν όταν αγνάντευε από την αυλή του σπιτιού του τα Φηρά και την Καλντέρα…».

Τον Απρίλιο του 1956 πέθανε η αδελφή του κι εκείνος παρ’ όλο το βάρος της ηλικίας, κατέβηκε σε τούτη ‘δω την εκκλησία κι έπαιξε το όργανο στην κηδεία της για τελευταία φορά.

Τρεις μήνες μετά το πρωινό του σεισμού τον βρήκε ατάραχο και ψύχραιμο παρά το μέγεθος της καταστροφής. Ωστόσο μόλις διαπίστωσε ότι κάτω απ’ τα συντρίμμια της εκκλησίας είχε θαφτεί το αγαπημένο του όργανο το οποίο είχε καταστραφεί ολοσχερώς, είπε χαρακτηριστικά «…τώρα θα επέλθει και το τέλος μου!…».

Στις αρχές Απριλίου του 1957 έστειλε ένα σημείωμα στο Δον Νικόλαο Κοκκαλάκη και του έγραφε «…έχω γαστρορραγία, δεν θα ζήσω πολύ, φέρε μου την Αγία Κοινωνία». Τέλη Απριλίου πέθανε σε ηλικία 91 ετών.

Στον προαύλιο χώρο μπορείτε να δείτε φωτογραφίες από εκείνη τη μακρινή εποχή, απομεινάρια από εκείνα τα όργανα καθώς και ένα μικρό δείγμα από τις παρτιτούρες του και τα χειρόγραφά του. Η μουσική του παρακαταθήκη δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητη και σίγουρα χρήζει ιδιαίτερης μελέτης και έρευνας. Όχι μόνο για το καλλιτεχνικό και μουσικοπαιδαγωγικό της περιεχόμενο, αλλά κυρίως γιατί κρύβει μιαν εποχή που έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί και που δεν παύει μολαταύτα να μας γοητεύει.

Ίσως κάπου εκεί ψηλά κρυμμένος, αυτή τη στιγμή να μας ακούει και να χαίρεται. Σίγουρα όχι γιατί φλυαρήσαμε γι’ αυτόν, αλλά γιατί μέσα από τις μελωδίες του εκκλησιαστικού οργάνου, του υποσχόμαστε έστω και με τις λιγοστές μας δυνάμεις να προσπαθήσουμε η Σαντορίνη μας να είναι ένας τόπος πολιτισμού και ανθρωπιάς, έτσι όπως κι εκείνος την είχε ονειρευτεί.

Comments are closed.