Στη Σίφνο ο Επίσκοπος μας Σεβ/τατος π. Πέτρος Στεφάνου

Published on: 11 Απριλίου 2015

Filled Under: Σύρος

Views: 1057

Tags: ,

Στη Σίφνο βρέθηκε την προηγούμενη εβδομάδα ο Σεβ/τατος Επίσκοπός μας π. Πέτρος Στεφάνου, συνοδευόμενος από τον γενικό Βικάριο της Καθολικής Επισκοπής Σύρου, π.Αντώνιο Βουτσίνο.

Οι λόγοι της επισκέψεώς του εκεί, είχαν ποιμαντικό και ενημερωτικό χαρακτήρα, σχετικά με την παραχώρηση προς χρήση από το Υπουργείο Πολιτισμού, του Ιερού Ναού Αγ. Αντωνίου (Φραγκαντώνης), ο οποίος βρίσκεται μέσα στο κάστρο της Σίφνου, να δει από κοντά την κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα, προκειμένου να γίνουν οι απαραίτητες εργασίες, ώστε στις 13 Ιουνίου να είναι έτοιμος για να εορταστεί η μνήμη του Αγίου.

Θεωρούμε πολύ σημαντική κίνηση αυτή που έγινε από το Υπουργείο Πολιτισμού, να παραχωρηθεί προς χρήση, καλύπτοντας έτσι τις ανάγκες αρκετών καθολικών πιστών που διαβιούν στη Σίφνο.

Κατά την μονοήμερη παραμονή του στο νησί, ο Επίσκοπος μας είχε συνάντηση με τον Δήμαρχο Σίφνου κ.Ανδρέα Μπαμπούνη, η οποία έγινε μέσα σε ιδιαίτερα ζεστό και φιλικό κλίμα, καθώς η δημοτική αρχή της Σίφνου, έδειξε προθυμία να συνεισφέρει με τον τρόπο της, στην παραχώρηση προς χρήση του Αγ. Αντωνίου.

 


Ο ΚΑΘΟΛΙΚΟΣ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΑΝΤΩΝΙΟΥ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΣΙΦΝΟΥ

Του Νικόλαου Μ. Ρούσσου

Ιστορικά στοιχεία
SIFNOS2Ο καθολικός ναός του Αγίου Αντωνίου, στην κορυφή του μεσαιωνικού οικισμού Κάστρο της Σίφνου, χτίστηκε τον 14ο αιώνα μ.Χ. Το συμπεραίνουμε από την αρχιτεκτονική δομή του ναού, η οποία ακολουθεί τον γοτθικό ρυθμό, ιδιαίτερα στο εσωτερικό του κτηρίου, με τα χαρακτηριστικά οξυκόρυφα τόξα.

Μεταξύ του 1300-1307 η Σίφνος κατελήφθη από τον ιππότη Γιαννούλη Ντακορώνια (†1323). Αυτός και ο γυιος του Αντώνιος (ηγεμόνευσε: 1323-1363†) περιτείχισαν την πόλη του Κάστρου με ισχυρό τείχος, διασφάλισαν τις πύλες και έκαναν πολλά οχυρωματικά έργα. Κοντά στο παλάτι τους έχτισαν την εκκλησία τού Αγίου Αντωνίου, που έκτοτε και για αιώνες αποτέλεσε τον ενοριακό ναό για τους Καθολικούς της Σίφνου. Τους Ντακορώνια, οι οποίοι ηγεμόνευσαν στη Σίφνο έως το 1464, διαδέχτηκαν οι άρχοντες Γοζαδίνοι, επίσης Καθολικοί, έως το 1617 που εκδιώχθηκαν από τους Τούρκους.

Ίσως ο ναός του Αγίου Αντωνίου αρχικά να διέθετε τρία κλίτη, όπως οι ναοί τού Αγίου Ανδρέα στην Άνδρο και του Αγίου Αντωνίου στο λιμάνι της Νάξου, των οποίων η κατασκευή ανάγεται περίπου στην ίδια εποχή. Τα τόξα των πλάγιων τοίχων ήταν ανοικτά και αργότερα, σε άγνωστη εποχή (πάντως πριν από το 1600) έκλεισαν, καθιστώντας τον ναό μονόκλιτο και περιορίζοντας τις αρχικές διαστάσεις του. Έτσι, σε ένα από τα χτισμένα τόξα του ναού κατασκευάστηκε γύρω στο 1660 το δεύτερο Ιερό Βήμα, προς τιμήν του Αγίου Αντωνίου της Παδούης.

Στα μέσα του 16ου αιώνα η έδρα της Καθολικής Επισκοπής Κέας, Θερμίων και Σίφνου μεταφέρθηκε στη Σίφνο και ο ναός του Αγίου Αντωνίου ανακηρύχθηκε καθεδρικός. Το 1659 η Καθολική Επισκοπή Κέας, Θερμίων και Σίφνου διαιρέθηκε σε δύο Βικαριάτα: 1) Κέας & Θερμίων, 2) Σίφνου. Το Βικαριάτο της Σίφνου, με έδρα τον ναό του Αγίου Αντωνίου στο Κάστρο, ανατέθηκε για ένα διάστημα στην ποιμαντική φροντίδα του επισκόπου Μήλου και κατόπιν του αρχιεπισκόπου Νάξου. Το 1798 το Βικαριάτο Σίφνου ενώθηκε με το Βικαριάτο Μήλου, υπό την δικαιοδοσία του επισκόπου Θήρας. Το 1895 η πνευματική και υλική φροντίδα των ενοριών Σίφνου, Μήλου και Σερίφου ανατέθηκε στον επίσκοπο της Σύρου. Τελικά, το Βικαριάτο Μήλου & Σίφνου προσαρτήθηκε στην Επισκοπή Σύρου το 1900.

Περιγραφή του ναού του Αγίου Αντωνίου

Από τις πολυάριθμες εκθέσεις των καθολικών επισκόπων, βικαρίων και εφημερίων της Σίφνου προς την Ρώμη, έχουμε πλήρη περιγραφή του ναού του Αγίου Αντωνίου, των ιερών αντικειμένων και των ιεροπραξιών που τελούνταν στον ιστορικό αυτό ναό. Παραθέτω μία επιλογή από Αρχειακές Πηγές του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα.

Η εκκλησία είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο και βρίσκεται σε τοποθεσία εντός του Κάστρου, με μία καμπάνα.
[Επίσκοπος Φραγκίσκος Οττουμάτσι, 1602]

Εντός του Κάστρου υπάρχει η εκκλησία του Αγίου Αντωνίου του Αββά, όπου τελούνται συνεχώς οι ακολουθίες και η Θεία Λειτουργία και όπου υπάρχουν μία καμπάνα, εικόνες αγίων, πλήρης Αγία Τράπεζα με όλα τα χρειώδη.
[Επίσκοπος Πέτρος Πιτάρκα, 1621]

Η λατινική εκκλησία βρίσκεται εντός της πόλεως και είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο τον Αββά, όπου διέμεναν οι εφημέριοι των αρχόντων Γοζαδίνων και βρίσκονται οι τάφοι τους.
[Ιερέας Μάρκος Δαπόλας, περίπου 1650]

Ο καθεδρικός ναός βρίσκεται μέσα στο Κάστρο και φέρει το όνομα του Αγίου Αντωνίου του Αββά. Έχει ένα μόνο κλίτος, σκεπασμένο με δύο θόλους τρουλωτούς και έχει μήκος 29 πόδια και πλάτος 16½. Στο βάθος του Ιερού υπάρχει μία μικρή αψίδα μήκους 8 ποδών και πλάτους 4½ όπου βρίσκεται η Αγία Τράπεζα καμωμένη από μία μαρμάρινη πλάκα μήκους 4 ποδών (με δύο προεκτάσεις, ανά μία σε κάθε πλευρά, για να την μεγαλώνουν λίγο) και πλάτους 2½. Η Αγία Τράπεζα στηρίζεται επάνω σε κολώνα από λευκό μάρμαρο. Υπεράνω της Τραπέζης υπάρχει ένα παλαιό και κατεστραμμένο εικόνισμα της Παναγίας με τον Άγιο Αντώνιο. Δεν υπάρχει αρτοφόριο. Όμως, ο κ. Πέτρος Ρόζας έχει παραγγείλει στη Βενετία μία μεγάλη και ωραία εικόνα, η οποία όταν φθάσει εδώ θα μετακινηθεί η Αγία Τράπεζα έξω από την αψίδα (η οποία θα μπορεί να χρησιμεύσει για σκευοφυλάκιο που, επίσης, δεν υπάρχει) και τότε θα δημιουργηθεί χώρος για να τοποθετηθεί το αρτοφόριο επάνω σε δύο βαθμίδες, κάτω από την εικόνα. Η εκκλησία έχει επισκευαστεί και ασπριστεί πρόσφατα. Από το Ιερό μέχρι την είσοδο υπάρχουν 4 εντοιχισμένοι πάγκοι από πέτρα, δύο από κάθε πλευρά, για να κάθονται συνολικά 20 άτομα, στο δε μέσον υπάρχουν 3 ξύλινα γονυκλινάρια με τους όπισθεν πάγκους τους, επίσης ξύλινους. Πλησίον της εισόδου, προς το μέρος ανάγνωσης του Αποστόλου, υπάρχει για βαπτιστήριο μία εντοιχισμένη λεκάνη από λευκό μάρμαρο, σχεδόν στρογγυλή, βάθους περίπου 2 ποδών και διαμέτρου 2½.
[Ιερομόναχος Βερνάρδος da Parigi, 1652]

Ο καθεδρικός ναός βρίσκεται στο κέντρο της κορυφής του Κάστρου και είναι καθαγιασμένος στο όνομα του Αββά Αγίου Αντωνίου. Έχει δύο Άγιες Τράπεζες, η μεγαλύτερη από τις οποίες είναι αφιερωμένη στον ανωτέρω Άγιο Αντώνιο, με μία εικόνα του Αγίου ζωγραφισμένη κατά την βυζαντινή τεχνοτροπία. Έχει 6 μεγάλα κηροπήγια από επιχρυσωμένο ξύλο. Δεν υπάρχει αρτοφόριο. Η άλλη Αγία Τράπεζα βρίσκεται στο πλάι, προς το μέρος της ανάγνωσης του Ευαγγελίου, και είναι καθαγιασμένη στον Άγιο Αντώνιο της Παδούης. Έχει μία ωραία εικόνα του Αγίου, κηροπήγια και χρησιμεύει συνήθως σαν χώρος ένδυσης των ιερέων, αφού δεν υπάρχει άλλο σκευοφυλάκιο. Το δωμάτιο του βικαρίου εφάπτεται με την εκκλησία και έχει μία πόρτα για να εισέρχεσαι, ώστε να μην πηγαίνεις από τον δρόμο.
[Επίσκοπος Ιωσήφ Σεμπαστιάνι, 1667]

Μέσα στο Κάστρο βρίσκεται ο λατινικός καθεδρικός ναός, καθιερωμένος στο όνομα του Αγίου Αντωνίου του Αββά, μονόκλιτος θολωτός, με δύο τρούλους. Έχει μήκος 7 και πλάτος 3 βημάτων με δύο μόνο Άγιες Τράπεζες. Έχει πολλά ακίνητα, μεταξύ των οποίων ένα σπίτι εφαπτόμενο στην εκκλησία, που χρησιμεύει ως κατοικία του βικαρίου.
[Επίσκοπος Άγγελος Βενιέρης, 1678]

Μέσα στο Κάστρο, το οποίο περιβάλλεται από τείχος, βρίσκεται η καθεδρική λατινική εκκλησία, θολωτή, αποτελούμενη από ένα μόνο κλίτος με δύο μικρούς τρούλους. Έχει μήκος 15 βήματα και πλάτος 9. Έχει δύο Άγιες Τράπεζες. Η κεντρική είναι αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο τον Αββά, ενώ η άλλη στον Άγιο Αντώνιο της Παδούης. Και οι δύο έχουν τα αναγκαία άμφια και σκεύη. Επί της μεγάλης Αγίας Τράπεζας υπάρχει το αρτοφόριο. Εκεί υπάρχουν, επίσης, δύο λειψανοθήκες που περιέχουν διάφορα λείψανα αγίων, η μία εκ των οποίων δεν κατέχει τεκμήρια αυθεντικότητας. Το σκευοφυλάκιο βρίσκεται πλησίον του κεντρικού Ιερού Βήματος. Στο πλακόστρωτο δάπεδο διακρίνονται 4 τάφοι και προς τα αριστερά, όπως βλέπουμε την κεντρική Αγία Τράπεζα, βρίσκεται ο επισκοπικός θρόνος. Ένα σπίτι συνεχόμενο με την εκκλησία χρησιμεύει για κατοικία του ιερέα.
[Επίσκοπος Αντώνιος Ιουστινιάνης, 1700]

Ο ενοριακός ναός βρίσκεται στην πόλη ή στο Μέσα Κάστρο, όπως το αποκαλούν, και είναι σε μικρή απόσταση από το παλάτι των αρχόντων Γοζαδίνων. Έχει μήκος 13 βήματα και πλάτος 6½ με ένα μόνο κλίτος με δύο θόλους, κατά τον παλαιό οικοδομικό τρόπο, χωρίς φωτισμό γιατί δεν έχει παρά εκείνον της εισόδου και ενός μικρού παραθύρου.  Υπάρχουν δύο Άγιες Τράπεζες, η μία του Αγίου Αντωνίου Αββά και η άλλη, προς την μεριά του άμβωνα, του Αγίου Αντωνίου της Παδούης. Διατηρείται αρτοφόριο. Προς το μέρος ανάγνωσης του Αποστόλου βρίσκεται ο αρχιερατικός θρόνος, διότι στο παρελθόν υπήρχε επισκοπή. Έχει ένα σπίτι συνεχόμενο με την εκκλησία, όπου διαμένει ο βικάριος.
[Ιερέας Σμάραγδος Ρουγγέρης, 1711]

Εντός του Κάστρου είναι κτισμένος ο ενοριακός ναός των Λατίνων, ο οποίος είναι αφιερωμένος στον Άγιο Αντώνιο τον Αββά. Είναι κατασκευασμένος από πέτρα, θολωτός, και διατηρείται σε καλή κατάσταση. Εκτός από την κεντρική Αγία Τράπεζα έχει άλλη μία αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο της Παδούης. Και οι δύο είναι πέτρινες. Υπάρχει αρτοφόριο από επιχρυσωμένο ξύλο. Ο ναός διατηρείται καθαρός αλλά έχει πολύ λίγα ιερά σκεύη. Διατηρούνται τα Άγια Έλαια και τα βιβλία βαπτίσεων, θανάτων και γάμων. Επειδή είναι πολύ μικρή και σχεδόν βουβή η μοναδική καμπάνα της εκκλησίας, οι Καθολικοί ικετεύουν τις Σεβασμιότητές σας να ευδοκήσουν να τους προμηθεύσουν νέα, η οποία να έχει βάρος μεταξύ 70 και 80 λιβρών.
[Αρχιεπίσκοπος Πέτρος Ντε Στέφανι, 1757]

Ο ναός είναι αφιερωμένος στον Άγιο Αντώνιο Αββά. Υπάρχει άλλο ένα Ιερό Βήμα αφιερωμένο στον Άγιο Αντώνιο της Παδούης. Στους πλάγιους τοίχους υπάρχουν δύο εικόνες με τον Άγιο Πέτρο και τον Άγιο Παύλο. Υπάρχουν, επίσης, 4 ξύλινα κηροπήγια επάργυρα και δύο επιχρυσωμένα αγάλματα αγγέλων, με δύο μεγάλα κηροπήγια επιχρυσωμένα. Όλα αυτά πολύ παλαιά. Ο ναός διαθέτει κωδωνοστάσιο και ένα σπίτι.
[Βικάριος Άγγελος Σοδρίνο, 1777]

Στη Σίφνο δεν έχει μείνει παρά μόνο μία καθολική εκκλησία μέσα στα ερείπια του Κάστρου, αφιερωμένη στον Άγιο Αντώνιο τον Αββά. Επειδή βρήκα την πρόσοψη του ναού αυτού εντελώς υπό κατάρρευση και μη μπορώντας να την ανοικοδομήσω, τουλάχιστον έχτισα την είσοδο, για να εμποδίσω τις ασέβειες που γίνονταν σ’ εκείνο τον ιερό χώρο.
[Ιερέας Γαβριήλ Προβελέγγιος, 1895]

 

Πηγές – Βιβλιογραφία
1. Αρχείο Καθολικής Επισκοπής Σύρου.
2. Ιερά Σύνοδος Καθολικής Ιεραρχίας Ελλάδος, Επετηρίδα 2008, σ. 87.
3. Καρπάθιος Ι. Ε., Η λατινική Προπαγάνδα και αι Κυκλάδες κατά τον ΙΗ΄ αιώνα      (Εκθέσεις προς το Συνέδριον της Προπαγάνδας Πίστεως), Αθήνα 1936.
4. Συμεωνίδης Μ. Σ., Η εκκλησιαστική κατάσταση της ποτέ λατινικής επισκοπής Κέας, Κύθνου και Σίφνου κατά το 1711. Από την έκθεση του Smaragdo Rugghieri, Decano Ναξίας, «Κυκλαδικά Θέματα», τ. Δ΄ (1987) τεύχος 23, σ. 260-264.
5. Συμεωνίδης Μ. Σ., Ιστορία της Σίφνου, Αθήνα 1990.
6. Συμεωνίδης Μ. Σ., Αποστολική Επίσκεψη της λατινικής επισκοπής Σίφνου, Κέας, Θερμίων του καπουτσίνου Fra Bernardo da Parigi [1652], «Σιφνιακά», τ. Στ΄ (1996-1998) σ. 81-103.
7. Συμεωνίδης Μ. Σ., Αποστολική Επίσκεψη της λατινικής εκκλησίας της Σίφνου του Μονσινιόρ Sebastiani, επισκόπου Ιεραπόλεως, κατά Μάρτιο του 1667, «Σιφνιακά», τ. Ζ΄ (1999) σ. 123-133.
8. Συμεωνίδης Μ. Σ., Αποστολική Επίσκεψη της λατινικής εκκλησίας της Σίφνου του Μονσινιόρ Angelo Venier, επισκόπου Τήνου [Μαΐου 1678], «Σιφνιακά», τ. Η΄ (2000) σ. 169-178.
9. Τρούλλος Α., Σίφνος: Ιστορία – Λαογραφία – Ξενάγησις, Αθήνα 1974.
10. Φώσκολος Μ., Η Καθολική Εκκλησία Σίφνου στα Aρχεία των καθολικών επισκοπών των Κυκλάδων, Pro Manuscripto.
11. Slot J. B., Καθολικαί εκκλησίαι Κιμώλου και των πέριξ νήσων, «Κιμωλιακά», τ. Ε΄   (1974) σ. 51-304.

Comments are closed.