Ο πάπας Πίος IB’ κατά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο

Published on: 26 Μαΐου 2015

Filled Under: Αρθρογραφία

Views: 1796

Tags: ,

Ακούμε συχνά ότι ο πάπας Πίος IB’ δεν είχε το κουράγιο να υψώσει το ανάστημά του εναντίον των Ναζί ούτε συμπαραστάθηκε στους διωκόμενους Εβραίους. Ακόμη, ορισμένοι υποστηρίζουν ότι είχε συμπάθεια προς το ναζισμό, λόγω και των αντικουμμουνιστικών συναισθημάτων του. Αυτό το ζήτημα περιοδικά επανέρχεται στην επικαιρότητα, όπως έγινε πρόσφατα λόγω της έρευνας με σκοπό την ανακήρυξή του σε άγιο. Εσείς, στο περιοδικό “Σύγχρονα Βήματα”, δημοσιεύσατε μια σειρά άρθρων πάνω στο θέμα αυτό.

Συνέντευξη του π. Θεόδωρου Κοντίδη από τη Δανάη Αναγνωστοπούλου

Αρχικά, τι άνθρωπος ήταν ο πάπας Πίος;

Ο πάπας Πίος IB’, κατά κόσμον Ευγένιος Πατσέλι, ήταν άνθρωπος πίστης, άνθρωπος αφοσιωμένος στην αποστολή του, με βαθιά συναίσθηση των ευθυνών του απέναντι στην Εκκλησία και στην κοινωνία. Εκτός από τη θεολογική του κατάρτιση, είχε σπουδάσει νομικά και ήταν έμπειρος διπλωμάτης. Ο προηγούμενος πάπας, ο Πίος ΙΑ’, που τον είχε σαν δεξί του χέρι, θεωρούσε ότι την εποχή εκείνη δεν υπήρχε δεύτερος σαν τον καρδινάλιο Πατσέλι μέσα στην Εκκλησία. Υπηρέτησε ως αντιπρόσωπος του πάπα στη Γερμανία κατά τη δεκαετία του 1920, έπειτα, ως Γραμματεύς της Αγίας Έδρας, ανέλαβε τις σχέσεις της Αγίας Έδρας με τα διάφορα Κράτη και το 1939 εξελέγη πάπας. Πέθανε το 1958.

Οπότε παρακολούθησε από κοντά την άνοδο του ναζισμού στη Γερμανία. Πώς έβλεπε το ναζισμό τότε;

Ο καρδινάλιος Πατσέλι κατάλαβε από την αρχή τη βίαιη, ρατσιστική και αντιχριστιανική φΰση του ναζισμού. Θεωρούσε σατανική τη ναζιστική ιδεολογία, συνεπώς ασυμβίβαστη με τη χριστιανική πίστη και αυτό το δήλωσε σε πολλές περιπτώσεις, τόσο σε στενό κΰκλο συνεργατών του, όπως και σε πλήθη πιστών, στη Λούρδη της Γαλλίας το 1935 και αλλοΰ. Την πιο ολοκληρωμένη διατύπωση τη βλέπουμε στην επίσημη εγκύκλιο “Με φλεγόμενη ανησυχία” (Mit brennender Sorge) του 1937, που φέρει την υπογραφή του πάπα Πίου ΙΑ’. Ξέρουμε όμως ότι στις βασικές της γραμμές την έγραψε ο Πατσέλι. Είναι η μοναδική παπική εγκύκλιος στα γερμανικά, για προφανείς λόγους. Αποκαλύπτει τον αντιχριστιανικό χαρακτήρα του ναζισμού, το ρατσισμό του, την περιφρόνηση προς το Θεό και το χριστιανισμό. Η εγκύκλιος αυτή δεν προαναγγέλθηκε, πέρασε κρυφά στη Γερμανία και διαβάστηκε στις Εκκλησίες την Κυριακή των Βαΐων του 1937- Φυσικά, απαγορεύτηκε αμέσως. Είναι μια εποχή όπου η Καθολική Εκκλησία σταθερά και επίμονα μιλά για την ανθρώπινη κοινωνία ως ένα ενιαίο σύνολο. Απέναντι στο ρατσισμό του ναζισμού, στην πάλη των τάξεων του μαρξισμού και στην αποικιοκρατία της Δΰσης, η ηγεσία της Εκκλησίας κατάλαβε ότι αυτές οι νοοτροπίες δεν προοιωνίζουν τίποτε καλό για την ανθρωπότητα.

Ωστόσο, το 1933, ο Πατσέλι ως αντιπρόσωπος της Αγίας Έδρας υπέγραψε ένα κονκορδάτο, μια συνθήκη, με τον Χίτλερ λίγο καιρό μετά την άνοδο του στη εξουσία, σε μια εποχή δηλαδή που ο Χίτλερ αναζητούσε διεθνή αναγνώριση.

Είναι αλήθεια, αλλά προσοχή! Ένα κονκορδάτο είναι μια συμφωνία σε μια σειρά θεμάτων μεταξύ της Καθολικής Εκκλησίας και μιας κυβέρνησης. Δεν είναι σύμφωνο φιλίας. Με το κονκορδάτο, ο Πατσέλι, εκ μέρους της Καθολικής Εκκλησίας, είχε τρεις στόχους. Πρώτον, να εξασφαλίσει την ελευθερία του καθολικού Τΰ-που, εφημερίδων, περιοδικών ή ραδιοφωνικών σταθμών. Δεύτερον, να εξασφαλίσει την συνέχιση των καθολικών οργανώσεων κάθε είδους, ιδιαίτερα της νεολαίας και, τρίτον, να εξασφαλίσει τα καθολικά σχολεία και τα άλλα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Το κονκορδάτο τα προέβλεπε όλα αυτά. Φυσικά, η γερμανική κυβέρνηση δεν το τήρησε και στο ολοκληρωτικό κράτος δεν υπήρχε χώρος για τίποτε μη κομματικό. Αυτό ο Πατσέλι το προέβλεπε. Εξάλλου, ο ίδιος λίγο αργότερα είπε στον Βρετανό πρέσβη ότι στις διαπραγματεύσεις ήταν σαν είχε στο κρόταφο ένα πιστόλι και απέναντι του τον ίδιο το διάβολο. Ήθελε όμως να έχει μια βάση αναφοράς. Έτσι, στα επόμενα χρόνια έκανε πάνω από 50 διαβήματα, διαμαρτυρόμενος στη γερμανική κυβέρνηση για τη μη τήρηση των όρων του κονκορδάτου. Το 1938, ο Χίτλερ επισκέφτηκε το Μουσολίνι στη Ρώμη με πολλές τιμές και γιορτές. Τότε, ο πάπας Πίος ΙΑ’ όχι μόνο δε συνάντησε τον Χίτλερ, αλλά, αφού έδωσε εντολή να μην υπάρξει κανένας σημαιοστολι-σμός σε εκκλησιαστικά κτίρια και εκκλησίες, έφυγε από τη Ρώμη, σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη μη τήρηση των συμφωνηθέντων και για τους διωγμούς που υφίστατο η Καθολική Εκκλησία στη Γερμανία. Το κονκορδάτο δεν πέτυχε το στόχο του. Ήταν όμως μια λογική ενέργεια.

Υπάρχει το μεγάλο θέμα του διωγμού των Εβραίων, που κορυφώθηκε με το Ολοκαύτωμα. Ο διωγμός όμως είχε αρχίσει πολύ πριν. Δεν έπρεπε ο πάπας και η Καθολική Εκκλησία να αντιδράσουν σε αυτό;

Σήμερα καταλαβαίνουμε ότι έπρεπε η Εκκλησία να αντιδράσει στους διωγμούς των Εβραίων από την αρχή. Στα πογκρόμ του 1938 κατά των Εβραίων, και ιδιαίτερα στη λεγόμενη “Νύχτα των Κρυστάλλων“, δε βλέπουμε αξιόλογη αντίδραση της Εκκλησίας, εκτός από τη μοναχική αντίδραση του αρχιεπισκόπου του Μονάχου Φαουλχάμπερ. Παραδοσιακά, η στάση της Εκκλησίας προς τους Εβραίους πράγματι ήταν τουλάχιστον ψυχρή, και συχνά δύσπιστη και εχθρική. Εμείς πάντως βλέπουμε τα γεγονότα εκ των υστέρων. Την εποχή εκείνη, δε νομίζω ότι φανταζόταν κανείς που θα φτάσει η αγριότητα εναντίον των Εβραίων. Η “Τελική Λύση” αποφασίστηκε από τον Χίτλερ το 1942 και ήταν μυστική επιχείρηση. Η μαζική εξόντωση των Εβραίων έγινε γνωστή πέρα από κάθε αμφιβολία το 1944.

Ήταν όμως γνωστές οι διώξεις και οι συλλήψεις των Εβραίων σε όλη την Ευρώπη, σε όσες περιοχές έλεγχαν τότε οι Γερμανοί. Σήμερα, οι εβραϊκές οργανώσεις αντιδρούν στη διαδικασία μακαριωνυμίας του και υποστηρίζουν ότι έμεινε σιωπηλός. Ποτέ δεν κατήγγειλε καθαρά την εξόντωση των Εβραίων;

Δεν μπορούμε να πούμε ότι έμεινε σιωπηλός. Δεν κατήγγειλε επίσημα και ανοιχτά ή προκλητικά, όπως συνηθίζουμε να κάνουμε σήμερα, στα μέσα ενημέρωσης. Πρέπει, όμως, να δοΰμε τα γεγονότα στις συνθήκες εκείνης της εποχής. Τα λόγια του και οι ενέργειές του ήταν προσεκτικές, αλλά σαφείς για τους ανθρώπους εκείνης της περιόδου, αν κρίνουμε από την αντίδραση του Τύπου στις δυο αντιμαχόμενες πλευρές. Ο πάπας Πατσέλι πίστευε ότι το βασικό του όπλο ήταν η διπλωματία και η συνεχής επαφή με όλες τις εμπλεκόμενες πλευρές. Πίστευε ότι με διακριτική διπλωματία θα μπορούσε να επιτύχει πιο πολλά. Γι’ αυτό και η επίσημη θέση της Αγίας Έδρας ήταν η ουδετερότητα στον πόλεμο, ή, ακριβέστερα, η «αμεροληψία» (Imparzialita). Η Αγία Έδρα είχε ένα πολύ λεπτό περιθώριο ενεργειών και βοήθειας προς τους διωκόμενους ανθρώπους και έπρεπε να ενεργήσει με μεγάλη υπευθυνότητα. Αλλά ούτε και οι διωκόμενοι Εβραίοι ζητούσαν θεαματικές δηλώσεις. Αντίθετα, ζητούσαν πρακτική βοήθεια. Κραυγαλέες δηλώσεις εκείνη τη στιγμή, που θα είχαν τραγικές επιπτώσεις στους διωκόμενους είτε Εβραίους είτε άλλους, θα ήταν πράξη ανεύθυνη. Γι’ αυτό και άλλοι θεσμοί που βοηθούσαν τους κατατρεγμένους, όπως το Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών και, κυρίως, ο Διεθνής Ερυθρός Σταυρός, που είχαν την έδρα τους στη Γενεύη, αποφάσισαν να μην καταγγείλουν τις αγριότητες των Ναζί, γιατί αυτό θα είχε δυσμενείς επιπτώσεις στο έργο τους και θα επιβάρυνε τη θέση όσων διώκονταν.

Η πρώτη χώρα που κατέλαβαν οι Ναζί ήταν η Πολωνία. Η γερμανική κατοχή στην Πολωνία ήταν απίστευτα σκληρή, σε βάρος των Εβραίων, όλου του λαού, ιδιαίτερα των διαφόρων ηγετικών ομάδων, αλλά και σε βάρος της Εκκλησίας και του κλήρου. Από την Πολωνία, άλλοι ζητούσαν από τον πάπα να καταγγείλει διεθνώς τα εγκλήματα των Ναζί και άλλοι του ζητούσαν να μην το κάνει, διότι αυτό θα χειροτέρευε την κατάσταση. Τελικά, οι παρεμβάσεις του ήταν προσεκτικές και με γενικούς όρους διατυπωμένες, γιατί προέβλεπε ότι θα υπάρχουν αντίποινα σε βάρος των Πολωνών, αλλά ο δυτικός και ο αμερικανικός Τύπος σταθερά παρουσίαζε τον πάπα ως πολέμιο των Ναζί. Υπήρξε και η περίπτωση της Ολλανδίας. Οι Ολλανδοί επίσκοποι κατήγγειλαν ανοιχτά και δημόσια τις συλλήψεις των Εβραίων στη χώρα τους. Ως αντίδραση, οι αρχές κατοχής συνέλαβαν και τους χριστιανούς που είχαν εβραϊκή καταγωγή. Αυτό προκάλεσε μερικές χιλιάδες επιπλέον θύματα. Αυτό το γεγονός βάρυνε στη στάση του πάπα.

Υπήρχαν όμως περιπτώσεις συνεργασίας του καθολικού κλήρου με τις δυνάμεις κατοχής όπως στη Γαλλία του Βισύ και στην Κροατία των Ουστάσι.

Αυτό, δυστυχώς, είναι αλήθεια. Αλλά σε κάθε χώρα θα βρείτε και αυτούς που συνεργάστηκαν και αυτούς που αντιστάθηκαν.

Ο πάπας είχε επαφή με τις εμπλεκόμενες κυβερνήσεις εκείνη την εποχή; Είχε επιρροή στα γεγονότα και τις εξελίξεις;

Είχε επαφή μέσω αντιπροσώπων και διπλωματών. Η επιρροή του όμως ήταν ηθική. Αν δει κανείς, και σήμερα το Βατικανό είναι μόνο μια συνοικία. Αρκεί ένας λόχος και ένα άρμα για να καταληφθεί. Στη δίνη του πολέμου και στη Ρώμη του Μουσολίνι ή, αργότερα από το 1943, στη Ρώμη των γερμανικών δυνάμεων κατοχής, όπου μετρούσε η δύναμη των όπλων, ο πάπας δεν είχε καμία δύναμη. Πάντως, σχετικά με τις επαφές που διατηρούσε με τις διάφορες πλευρές, γνωρίζουμε, π.χ., ότι στην αρχή του πολέμου, όταν η Αμερική βοηθούσε την Αγγλία και τη Ρωσία, για πολλούς καθολικούς Αμερικάνους τέθηκε ζήτημα αν ήταν σωστό να δίνεται βοήθεια στη Ρωσία λόγω του κομμουνιστικού καθεστώτος και των διωγμών κατά των χριστιανών. Υπήρχαν και οδηγίες από την Καθολική Εκκλησία εναντίον οποιασδήποτε βοήθειας στα κομμουνιστικά καθεστώτα. Τότε, η αμερικανική κυβέρνηση ζήτησε από την Αγία Έδρα να δώσει μια εξήγηση της θέσης της, ώστε να συνεχιστεί η βοήθεια προς τη Ρωσία χωρίς προβλήματα. Όντως, η Αγία Έδρα εξέδωσε μια διευκρίνιση και το θέμα τακτοποιήθηκε όπως ήθελε η αμερικανική κυβέρνηση.

Από την άλλη μεριά, στις 11 Μαρτίου 1940, ο υπουργός εξωτερικών της Γερμανίας φον Ρίμπεντροφ επισκέφτηκε τον πάπα. Στη συζήτηση που είχαν, ο υπουργός εξήγησε στον πάπα ότι έπρεπε να πάρει θέση δίπλα στη Γερμανία, γιατί η Γερμανία θα κέρδιζε οπωσδήποτε τον πόλεμο. Ο πάπας τον άκουσε επί μισή ώρα χωρίς να πει λέξη. Μετά, αντί για απάντηση, άνοιξε ένα τετράδιο και άρχισε να του απαγγέλλει το ένα μετά το άλλο τα εγκλήματα του γερμανικού στρατού στην Πολωνία, παραθέτοντας ξερά, γεγονότα, τόπους, ημερομηνίες, πρόσωπα. Ο κατάλογος ήταν ατελείωτος. Η συζήτηση διακόπηκε εκεί. Οι Ναζί, αργότερα, παρουσίασαν την επίθεσή τους στη Ρωσία σαν μια σταυροφορία εναντίον του άθεου κομμουνισμού. Ήθελαν την υποστήριξη του πάπα, ο οποίος όμως δεν εκφράστηκε ποτέ προς αυτή την κατεύθυνση, παρότι θεωρούσε τον κομμουνισμό της Ρωσίας μια συμφορά για την Εκκλησία και την ανθρωπότητα.

Δεν ήταν αναγκαίο όμως η Καθολική Εκκλησία δια του πάπα να πάρει θέση με τον πιο έντονο τρόπο για ένα τόσο μεγάλο έγκλημα; Στο θέμα αυτό, πολλοί επίσημοι και απλοί Εβραίοι μιλούν για το χρόνιο αντιεβραϊκό αίσθημα στη χριστιανική Εκκλησία, το οποίο πρόσφατα μόνο αντιμετωπίστηκε με αυτοκριτική.

Εννοείτε να πάρει θέση καταγγέλλοντας δημόσια, γιατί υπάρχουν πολλοί τρόποι να πάρεις θέση. Ας μην κρίνουμε τα γεγονότα συμφωνά με το τι θα μας άρεσε τώρα να είχε γίνει, αλλά να προσπαθήσουμε να δούμε τι ήταν το καλύτερο τότε. Ήταν συνθήκες πολέμου και οι ευθύνες τεράστιες. Οποιαδήποτε θέση ή φράση του πάπα είχε επίπτωση στη ζωή χιλιάδων ανθρώπων. Ο ίδιος έκρινε ότι έπρεπε να κινηθεί διπλωματικά με συνεννοήσεις για να κάνει ό,τι μπορούσε, θεωρούσε ότι δεν είχε τα μέσα να ενεργήσει αλλιώς. Αυτός ο τρόπος απέδωσε σε πολλές περιπτώσεις, όπως στους διωγμούς των Εβραίων στη Ρώμη και στην Ιταλία, οι οποίοι ήταν πολύ πιο περιορισμένοι από ό,τι σε άλλες χώρες. Πολλοί όμως σήμερα λένε ότι έπρεπε να είχε κάνει περισσότερα. Με αυτό εννοούν, τις περισσότερες φορές, μια δημόσια και επίσημη καταγγελία του ναζισμού. Αυτό όμως, σε εκείνες τις συνθήκες, δε θα ήταν καλό για τα θύματα του ναζισμού.

Οι παρεμβάσεις του πάπα από το 1930 ως το 1945, αν και πολλές και κάτω από διαφορετικές περιστάσεις, ήταν γενικές τοποθετήσεις σε ένα θέμα από τα πιο τραγικά στην ιστορία της ανθρωπότητας.Ήταν αρκετό αυτό;

Τι συνέπειες θα είχε μια δημόσια καταγγελία; Αυτό πρέπει να εξετάσουμε. Δεν μπορούμε να πούμε ότι έμεινε σιωπηλός επειδή δεν κατήγγειλε δημόσια και ονομαστικά. Στο μήνυμά του για τα Χριστούγεννα του 1942, ο πάπας αναφέρθηκε δημόσια σε όλους εκείνους τους ανθρώπους, οι οποίοι, χωρίς κανένα φταίξιμο δικό τους, διώκονταν και οδηγούνταν στο θάνατο μόνο και μόνο για την καταγωγή τους και την εθνικότητά τους. Αυτό το μήνυμα δεν αναφερόταν καθαρά και ονομαστικά στους Εβραίους και τους Ναζί. Ήταν όμως σαφές. Για τον Τύπο και τη κοινή γνώμη της εποχής ήταν σαφές. Ο αμερικανικός Τύπος χαιρέτησε το μήνυμα αυτό σαν τη μόνη ελπίδα, το μόνο λόγο ελευθερίας που ερχόταν από μια Ευρώπη βυθισμένη στο σκοτάδι. Ο γερμανικός Τύπος θεωρούσε τον πάπα φιλοεβραίο και έτσι τον παρουσίαζε στις γελοιογραφίες. Χαρακτηριστικό είναι ότι ο ραδιοφωνικός σταθμός του Βατικανού ήταν απαγορευμένος στη Γερμανία και ήταν παράνομο να τον ακούει κανείς. Για κραυγαλέες όμως καταγγελίες και παρεμβάσεις θα ξαναλέγαμε ό,τι είπαμε για το φόβο των αντιποίνων σε αθώους πληθυσμοΰς.

Θα μπορούσε, όμως, να λάβει φιλανθρωπικές πρωτοβουλίες υποστήριξης των Εβραίων.

Ασφαλώς και αυτό έγινε. Η δραστηριότητα του πάπα σε αυτόν τον τομέα ήταν συνεχής και ευρεία. Δεν είναι δυνατό να τις όλες αναφέρουμε εδώ. Υπήρχαν βεβαίως και εκκλήσεις προς αυτόν, οι οποίες έμειναν αναπάντητες. Είναι δύσκολο να πούμε τι ήταν δυνατό και δεν ήταν δυνατό να γίνει. Επανειλημμένα ο πάπας προέτρεψε του καθολικούς επισκόπους να ενεργήσουν στις κυβερνήσεις των χωρών τους, ώστε οι διωκόμενοι Εβραίοι να γίνουν δεκτοί. Στη Ρώμη πάντως, χιλιάδες Εβραίοι βρήκαν καταφύγιο σε σπίτια της Εκκλησίας, -ακόμη και μέσα στο Βατικανό ή στη θερινή κατοικία του πάπα-και σε μοναστήρια, χιλιάδες ακόμη κινήθηκαν με πλαστά έγγραφα που εξέδωσε η Εκκλησία. Όσον αφορά τη Ρώμη, όλα αυτά έγιναν με εντολές του πάπα Πίου IB’. Μπορεί ορισμένοι να υποστηρίζουν με κάποια επιχειρήματα ότι ο πάπας έπρεπε να καταγγείλει δημόσια το ναζισμό και τις διώξεις των Εβραίων, αλλά κανείς δεν μπορεί να πει ότι ο πάπας δεν έκανε ό,τι μπορούσε ο ίδιος, για να σώσει Εβραίους, και κανένας δεν μπορεί να υποστηρίξει ότι ο πάπας έτρεφε συμπάθεια προς το ναζισμό. Αυτό θα ήταν τελείως ψευδές και αντίθετο προς την ιστορική αλήθεια. Ας σημειωθεί επίσης ότι ο πρώτος ραβίνος της εβραϊκής κοινότητας στη Ρώμη έγινε, μετά τον πόλεμο, χριστιανός καθολικός. Πήρε το όνομα Ευγένιος (Ευγένιος Τσόλλι) προς τιμήν του πάπα Ευγένιου Πατσέλι για όσα είχε κάνει αυτός στον πόλεμο υπέρ των Εβραίων. Εξάλλου και η Γκόλντα Μέιρ, μετά τον πόλεμο, ως υπουργός εξωτερικών του Ισραήλ ευχαρίστησε δημόσια τον πάπα για τη δράση του υπέρ της ειρήνης και των ανθρώπινων αξιών.

Ναι, αυτό είναι γνωστό, όπως επίσης και το ότι το 1955, η εθνική ορχήστρα του Ισραήλ επισκέφτηκε το Βατικανό και παρουσίασε τη Ζ’ συμφωνία του Μπετόβεν προς τιμή του πάπα Πίου. Όμως, θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς ότι αυτά έγιναν για διπλωματικούς λόγους, δηλαδή για να επιτύχει το κράτος του Ισραήλ την αναγνώρισή του από την Αγία Έδρα και την Καθολική Εκκλησία.

Μπορεί να είναι και έτσι. Πάντως, τίποτε από αυτά δε θα γινόταν αν τα αισθήματα των Εβραίων που έζησαν τον πόλεμο, με νωπές ακόμη τις μνήμες της πρώτης γενιάς, ήταν αντίθετα προς τον πάπα Πίο.

Πολλοί όμως από την εβραϊκή κοινότητα δεν είναι ευχαριστημένοι με τη στάση του πάπα κατά τον πόλεμο. Σήμερα ακόμη, στο μνημείο για το Ολοκαύτωμα που υπάρχει στο Ισραήλ, παρατίθεται η φωτογραφία του πάπα Πίου IB’ με ένα αρνητικό μάλλον σχόλιο, ότι δηλαδή δεν έκανε τίποτε για τους Εβραίους.

Αμέσως μετά τον πόλεμο, ηγετικές μορφές διαφόρων εβραϊκών κοινοτήτων ήταν επαινετικές για τον πάπα. Το ίδιο και όταν πέθανε. Τα σχόλια και τα μηνύματα από εβραϊκούς κύκλους ήταν πολύ θετικά. Η κριτική κατά του πάπα Πίου για τη στάση του στη διάρκεια του πολέμου είναι κάτι που εμφανίζεται μέσα στα πλαίσια του Ψυχροΰ Πολέμου, χρόνια μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Γιατί εμφανίζονται αρνητικές γνώμες για τον πάπα κάποια χρόνια μετά το θάνατό του; Τι συνέβη;

Αυτό είναι ένα ενδιαφέρον ερώτημα. Το βλέμμα προς τον πάπα Πίο IB’ αλλάζει όταν αλλάζει το κοινωνικό κλίμα μέσα στο οποίο ζει ο δυτικός κόσμος. Η αμφισβήτηση αρχίζει με το θεατρικό έργο “Ο Αντιπρόσωπος”, που ανέβηκε στη Γερμανία το 1963. Από τότε εμφανίστηκαν πολλοί, οι οποίοι διατύπωσαν εκ διαμέτρου αντίθετες θέσεις πάνω στο θέμα αυτό. Ακόμη και τα σημερινά αρνητικά σχόλια εβραϊκών οργανώσεων εναντίον του πάπα Πίου IB’ οφείλονται, τουλάχιστον κατά ένα μεγάλο μέρος, στα σημερινά προβλήματα στις σχέσεις μεταξύ Αγίας Έδρας και του κράτους του Ισραήλ. Επ’ αυτού, έχει ενδιαφέρον η ερμηνεία του Αμερικάνου Ραβίνου Δαυίδ Νταλίν, ο οποίος αντιδρώντας σε ένα πρόσφατο βιβλίο με τίτλο «Ο πάπας του Χίτλερ», στο οποίο εν μέρει βασίστηκε και το έργο «Αμήν» του Κώστα Γαβρά, θεωρεί, αντίθετα, τον πάπα Πίο “Δίκαιο μεταξύ των Εθνών” και διαμαρτύρεται για την εκμετάλλευση του Ολοκαυτώματος για σύγχρονους πολιτικούς σκοπούς. Θεωρεί, δηλαδή, ότι διάφοροι αριστεροί ή αντικαθολικοί ή αντιφρονούντες καθολικοί χρησιμοποιούν το θέμα του πάπα Πίου και των Εβραίων, για να καταγγείλουν ό,τι θεωρούν ως συντηρητικό πνεύμα του καθολικισμού σε σύγχρονα θέματα. Επαναλαμβάνω αυτό που είπα πιο πάνω. Ίσως κάποιος να μπορεί να υποστηρίξει ότι σωστή θα ήταν μια πιο σαφής καταγγελία του ναζισμού από τον πάπα, παρότι, όπως είπαμε, κάτι τέτοιο απέφυγαν να το κάνουν οι πιο σημαντικές οργανώσεις που βοηθούσαν τα θύματα του ναζισμού. Δεν μπορεί όμως κανείς να υποστηρίξει ότι ο πάπας δεν έκανε ό,τι μπορούσε, για να σώσει Εβραίους, και ότι δεν αντιτάχθηκε στην αντιχριστιανική και εγκληματική ναζιστική ιδεολογία.

  • Dalin David, Ο πάπας Πίος IB’ και οι Εβραίοι, Σύγχρονα Βήματα, αρ. 123 (2002)
  • Akin James, Ο πάπας Πίος IB’ και ο Ναζισμός, Σύγχρονα Βήματα, αρ. 106 (1998)
  • Sale Giovanni, Ο πάπας Πίος IB’ και ο πόλεμος, Σύγχρονα Βήματα, αρ. 113 (2003)
  • Wikipedia στο λήμμα Πίος IB’ στα αγγλικά
    Επίσης www.catholicculture.ors στο ίδιο λήμμα ή για την εβραϊκή άποψη: http://www.jewbhvirtuallibrary.org/isource/anti-semitism/pius.html

Πηγή: Περιοδικό «Ανοιχτοί Ορίζοντες» (Τεύχος 1054)

Comments are closed.