Η καθιέρωση του χριστιανικού ημερολογίου και το λειτουργικό έτος στην Καθολική Εκκλησία

Published on: 23 Νοεμβρίου 2018

Filled Under: Αρθρογραφία

Views: 154

Tags:

Από το εβραϊκό ημερολόγιο:
Όλα τα ημερολόγια έχουν μια αστρική αναφορά: ηλιακή για το έτος, σεληνιακή για τους μήνες. Αλλά οι εβραίοι εισάγουν τη μοναδικότητα της Εβδομάδας, που αναφέρεται στην αφήγηση της Δημιουργίας μέσα σε επτά μέρες, στο πρώτο κεφάλαιο της Γένεσης: 1η μέρα, 2η μέρα… 7η μέρα, κατά την οποία ο Θεός αναπαύθηκε.
Οι εβραϊκές ημέρες περιγράφουν την 7η ημέρα ως Σάββατο, κατά το οποίο απαγορεύεται η εργασία, και την 6η ημέρα ως Παρασκευή, ημέρα προετοιμασίας, δηλαδή, του Σαββάτου.
Το εβραϊκό έτος είναι ένας (ηλιακός) χρόνος, χωρισμένος σε (σεληνιακούς) μήνες. Το Πάςχα (που αναφέρεται στο γεγονός της απελευθέρωσης από την Αίγυπτο, εορτάζεται την ημέρα του Σαββάτου που ακολουθεί την πανσέληνο της άνοιξης.

Χριστιανικό ημερολόγιο:
Οι χριστιανοί επικέντρωσαν το ημερολόγιό τους στο γεγονός του Πάθους του Ιησού, που εκτυλίχθηκε τη στιγμή του εβραϊκού Πάσχα και της Ανάστασής του, η οποία τοποθετείται από τα Ευαγγέλια στην «1η ημέρα της εβδομάδας», και οι Έλληνες ξεκινούν την διάταξη των εβραϊκών ημερών από αυτή την πρώτη ημέρα, που είναι η Κυριακή. Μετά από αυτήν, ακολουθούν η Δευτέρα, Τρίτη κλπ, διατηρώντας ωστόσο τις τελευταίες ημέρες της εβραϊκής εβδομάδας, δηλαδή την Παρασκευή και το Σάββατο. Για το λόγο αυτό, η Κυριακή γίνεται η ημέρα της σύναξης και της εβδομαδιαίας τέλεσης της χριστιανικής κοινότητας.
Πολύ νωρίς εφαρμόζεται μια «μεγαλοπρεπής τέλεση του Πάσχα», την 1η μέρα που ακολουθεί το εβραϊκό Πάσχα. Έπειτα το «πασχαλινό τριώδιο», με το οποίο εορτάζεται το αδιαχώριστο γεγονός του Πάθους: ο θάνατος και η ανάσταση του Χριστού.
Αλλά η Εκκλησία θα μπορέσει να διαδώσει σταδιακά –σε όλη τη διάρκεια του 4ου αιώνα – ένα λειτουργικό ημερολόγιο ολοένα και πιο εμπλουτισμένο, μόνο από τη στιγμή που ο χριστιανισμός αναγνωρίστηκε επισήμως από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο (διάταγμα των Μεδιολάνων – 313 μ.Χ.).
Αυτό το ημερολόγιο έχει ως κεντρικό σημείο του την εορτή του Πάσχα, που σταδιακά επεκτάθηκε σε μία Μεγάλη Εβδομάδα, αργότερα καθιερώθηκαν πριν από αυτήν οι 40 μέρες της Τεσσαρακοστής, και αργότερα προστέθηκε μια πασχαλινή περίοδος 50 ημερών που κορυφώνονται στην Πεντηκοστή. Οι πρώτοι χριστιανοί συνδέουν αυτή την εορτή με το δώρο του Αγίου Πνεύματος στους αποστόλους.
Το ημερολόγιο αυτό, στη συνέχεια, θα εμπλουτιστεί από έναν συγκεκριμένο αριθμό εορτών του Χριστού:
Τα Χριστούγεννα στις 25 Δεκεμβρίου
Τα Θεοφάνια στις 6 Ιανουαρίου (στη Δύση εορτάζεται η προσκύνηση των μάγων και στην Ανατολή η βάπτιση του Χριστού).
Η Αφιέρωση του Ιησού στο Ναό, στις 2 Φεβρουαρίου.
Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος στις 6 Αυγούστου.
Παράλληλα καθιερώνονται και οι εορτές της Παναγίας:
Ο Ευαγγελισμός (25 Μαρτίου)
Το Γενέθλιο της Παναγίας (8 Σεπτεμβρίου)
Τα Εισόδια της Θεοτόκου (21 Νοεμβρίου)
Η Παναγιά η Πονεμένη (15 Σεπτεμβρίου)
Η Κοίμηση της Θεοτόκου (στην Ανατολή) ή η Μετάσταση της Παναγίας (στη Δύση) – 15 Αυγούστου
Η Αμίαντος Σύλληψη της Παναγίας (8 Δεκεμβρίου, μόνο στη Δύση).
Στο ημερολόγιο αυτό, προστίθεται και η ανάμνηση των χριστιανών μαρτύρων, και έπειτα μεγάλων μορφών της ιστορίας της Εκκλησίας.

Μια καινοτομία της Β’ Συνόδου του Βατικανού:
Για να διευρυνθεί η επιλογή κειμένων που χρησιμοποιούνται στη λειτουργία, και για να έρθουν ξανά σε επαφή οι πιστοί με τα κείμενα της Παλαιάς Διαθήκης, η λειτουργική μεταρρύθμιση της Β΄ Συνόδου του Βατικανού (1970) αποφάσισε να εισαγάγει κείμενα της Καινής Διαθήκης στις κυριακάτικες λειτουργίες, που έχουν διαμορφωθεί ως εξής:
Ένα πρώτο ανάγνωσμα, που γενικά προέρχεται από την Παλαιά Διαθήκη,
και η κατανομή των αναγνωσμάτων των Ευαγγελίων σε τρία έτη:
Κύκλος Α΄: Αναγνώσματα του Ευαγγελίου κατά Ματθαίον
Κύκλος Β΄: Αναγνώσματα του Ευαγγελίου κατά Μάρκον
Κύκλος Γ΄: Αναγνώσματα του Ευαγγελίου κατά Λουκά
Το Ευαγγέλιο κατά Ιωάννη κατανέμεται σε διαφορετικές περιόδους του έτους.

Η αρχή του λειτουργικού έτους:
Στο βυζαντινό ημερολόγιο είναι η 1η Σεπτεμβρίου.
Στο ρωμαϊκό ημερολόγιο ήταν αρχές Μαρτίου (γι’ αυτό και έχουμε September, October, November, December).
Η Καθολική Εκκλησία σήμερα ξεκινά το λειτουργικό έτος την 4η Κυριακή πριν τα Χριστούγεννα (1η Κυριακή της Παρουσίας). Ο σκοπός ήταν να χρησιμοποιηθεί ολόκληρη η ιστορία της σωτηρίας μέσα στο λειτουργικό έτος: από την αναγγελία του ερχομού του Σωτήρα από τους προφήτες του Ισραήλ, μέχρι τον τελικό θρίαμβό του στους ουρανούς, που εορτάζεται κατά την πανήγυρη του Χριστού Βασιλέως (που καθιερώθηκε αρκετά μεταγενέστερα στην Καθολική Εκκλησία), και την επιστροφή του (Παρουσία).

Γιατί μια «επανέναρξη»;
Διότι η αγιότητα –που είναι ο σκοπός κάθε χριστιανού- είναι μια διαδρομή. Δεν είναι μια «κατάσταση». Αλλά η πορεία μας δεν είναι μόνο γραμμική, είναι και κυκλική.
Η γραμμικότητα είναι εκείνο που μας πηγαίνει από το ένα σημείο στο άλλο – από τη γέννησή μας ως τον θάνατό μας. Η κυκλικότητα είναι εκείνο που μας βοηθά να εμβαθύνουμε ολοένα και περισσότερο από τη μια φορά ως την επόμενη.
Η λειτουργία είναι την ίδια στιγμή:
-Ο χάρτης (ή το GPS) του προσκυνητή που τον βοηθά να δει την κατεύθυνση που πρέπει να πάρει και τις παγίδες που πρέπει να αποφύγει. Σε ένα προσκύνημα δεν αρκούμαστε να κοιτάζουμε τον χάρτη μας στο ξεκίνημα του προσκυνήματος. Τον έχουμε στην τσάντα μας και τον συμβουλευόμαστε σε κάθε στάση.
Η αναφορά στον Λόγο του Θεού παίζει αυτό το ρόλο, που δεν μπορούμε να κατανοήσουμε διαφορετικά ανάλογα με την ηλικία και τους σταθμούς και τις περιστάσεις της ζωής μας.
-Η λειτουργία είναι επίσης κι ο χώρος, η τροφή της πίστης μας. Σε ένα προσκύνημα ή σε μια εκδρομή δεν αρκούμαστε στο να φάμε κατά το ξεκίνημα. Πρέπει να συντηρηθούμε και κατά τη διάρκεια της πορείας μας.
-Τέλος, η λειτουργία είναι και μια συνάντηση που μας βοηθά να συνειδητοποιήσουμε ότι δεν είμαστε μόνοι μας σ’ αυτή την πορεία. Αυτή η συνάντηση είναι απαραίτητη ώστε να υποστηρίζουμε ο ένας τον άλλον καθ’ οδόν.

του π. Pierre Salembier, τ.Ι.
(Απόδοση: Ειρήνη Κουτελάκη)

Πηγή: Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών – Ιησουίτες

Comments are closed.