Ιστορικά Στοιχεία για την Ιερά Μονή των Πατέρων Ιησουϊτών στη Σύρο

ΜΟΝΗ

Στο Μοναστήρι της «Παναγιάς», όπως κοινώς ονομαζόταν, έζησαν και συνεχίζουν να ζουν άνθρωποι που διάλεξαν να υπηρετήσουν το Θεό και τον άνθρωπο. Πολλοί άφησαν τις χώρες τους (τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Πολωνία…) κι ήρθαν στο Βράχο για να συμβάλουν στην πνευματική ανάπτυξη των κατοίκων της Σύρας.

Ως μοναχοί του Τάγματος του Ιησού αφιερώνουν τις μέρες τους στην προσευχή, στη μελέτη, στην πνευματική καθοδήγηση, στην αποστολική και κοινωνική δράση. Στόχος κάθε προσπάθειας – και ολόκληρης της ζωής τους – είναι να δοξαστεί ο Θεός, κι ο άνθρωπος να ζήσει πιο ανθρώπινα.

Όλοι οι μοναχοί, ιερείς και μη, οι πατέρες και οι αδελφοί,  ζουν κοινοβιακά σύμφωνα με τους κανονισμούς, την οργάνωση και την πνευματικότητα του Τάγματος του Ιησού το οποίο  ίδρυσε ο άγιος Ιγνάτιος Λογιόλα το 1540. Όπως τους Ορθόδοξους μοναχούς ορκίζονται πτωχεία, αγνότητα και υπακοή.

Η ιστορία της Μονής δείχνει ότι από την Κοινότητα πέρασαν λογής – λογής άνθρωποι: απλοί μοναχοί και επιστήμονες, ιεροκήρυκες κύρους και συγγραφείς, προσωπικότητες με πλούσια και πολύμορφη δράση, ασκητές και άγιοι άνθρωποι που άφησαν όνομα στο Βράχο. Οι πρώτοι Ιησουίτες ήλθαν στο νησί τον 17ο αιώνα. Μόνιμα δε εγκαταστάθηκαν στην Άνω Σύρο το 1744.

Τα σημερινά μέλη της Κοινότητας – όλοι Έλληνες – επιχειρούν να ζήσουν στ’ αχνάρια της παράδοσης, μιας παράδοσης όμως δυναμικής. Το έργο τους, βασικά, δεν διαφέρει από εκείνο των προκατόχων τους. Μπορεί οι δραστηριότητες να έχουν αλλάξει, επειδή οι συνθήκες και οι ανάγκες είναι άλλες· όχι όμως ο στόχος. Επιδίωξή τους είναι να υπηρετούν, να βρίσκονται στη διάθεση της Εκκλησίας και της Κοινωνίας, να μαρτυρούν για τη ζωντάνια της χριστιανικής πίστης.

Εκτός από τα κηρύγματα, τις ομιλίες, τις εξομολογήσεις, την αρθρογραφία στις «Ενοριακές Καμπάνες» και την πνευματική καθοδήγηση, οι μοναχοί της Κοινότητας ανήκουν σε Επιτροπές και Συμβούλια της Επισκοπής, διευθύνουν το «Σύλλογο» Νέων Α. Σύρου, συμβάλουν στις πολιτιστικές και κοινωνικές προσπάθειες του νησιού.

Πέρα από τα πλαίσια της Καθολικής Επαρχίας της Σύρου, συχνά καλούνται να αναλάβουν ευθύνες σε Συνοδικές Επιτροπές ή να βοηθήσουν και άλλες Καθολικές Κοινότητες της Ελλάδας. Συνεργάζονται δε με τις Μονές των Ιησουιτών (Αθήνα, Τήνος) και με το «Πνευματικό Κέντρο Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης» που περιλαμβάνει: ένα κέντρο εκδηλώσεων – ομιλιών (Κ.Ε.Ο), μια Βιβλιοθήκη (20.000 τόμων), μια Φοιτητική Εστία (35 φοιτητών, τα περιοδικά «Σύγχρονα Βήματα» και «Ανοιχτοί Ορίζοντες» (το τελευταίο πρωτοκυκλοφόρησε στη Σύρα το 1900 με τον τίτλο «Αγγελιοφόρος»). Επιτυχία είχαν και οι διάφορες εκδόσεις τους.

MAKRYNARI_ANW_SYROSΑπό αρχιτεκτονική σκοπιά: Το Μοναστήρι της «Παναγιάς» χτίστηκε, στη σημερινή του μορφή, το 1852 – 1853. Πρωτεργάτης είναι ο π. Βοναβεντούρας Αλοΐσιος, το πορτραίτο του οποίου υπάρχει στην είσοδο της Μονής. Ο ναός της Παναγιάς χτίστηκε πιθανόν το 1581· αργότερα επεκτάθηκε, τροποποιήθηκε με τη συμβολή – όπως και στην περίπτωση του μοναστηριού – του κλήρου και του λαού της Σύρου. Ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει το «μακρυνάρι», τις καμάρες γύρω από τη στέρνα, την ίδια τη στέρνα, το ναό με τις ιδιαιτερότητές του, το παρεκκλήσι της Κοινότητας, τα κηπάρια ανάμεσα στους βράχους, τη θέα της Ερμούπολης, των χωριών και της Απάνω Χώρας.

Από καλλιτεχνική σκοπιά: Στο διάδρομο και στις αίθουσες εκτίθενται διάφοροι πίνακες, ελλήνων αλλά ξένων κυρίως ζωγράφων. Οι σημαντικότεροι: «Άη Γιώργης» (κρουστό), «Παναγιά» (τσιγκογραφία), «Άγιος Ιγνάτιος» (Leys Hendrich), «Η Γέννηση» (αντίγραφο του Βαν Ντ’ Αϊκ του Ε. Ατζίτρη), «Άγιος Νικόλαος» (του Μαλτέζου Sigismondo, 1758), «Άγιος Αντρέας Μπομπόλα» (του Πελεκάση), τρεις «Παναγίες» κ.ά.  Στο ναό: τα έργα του Gagliardi, «Παναγιά», «Άγιος Ιγνάτιος», «Άγιος Αλοΐσιος» (λεπτομ. Παιδιά με συριανές ενδυμασίες) κ.ά.

Από ιστορική σκοπιά: Υπάρχει μια επιτύμβια πλάκα (3ου μ. Χ. αι.).  Σπάνια παλαιά βιβλία της Βιβλιοθήκης (6.000 τόμοι), μεταξύ των οποίων «Πίνδαρος» (1560) “Scala Paradisi”, Ιω. Κλίμακος (1573), «Γραμματική και λεξικό» του Ιησουίτη Gir. Germano (1622), πρώτη έκδοση της Δημοτικής, «Συντακτικό», Ιω. Ποσσελίου (1632), «Γεωπονικόν», Παρθενίου (1643), «Τάργα της πίστεως», Φρ. Ριχάρδου τ. Ι. (1658), «Διδαχαί» Ηλ. Μηνιάτη (1727), «Γραμματική Ελληνορωμαϊκή» Βεν. Κρεδώ τ. Ι. (1782), «Διδασκαλία Χριστιανική» Φρ. Λα Λομία (1792) κ.ά. Πλούσιο αρχείο: της Μονής Σύρου αλλά και της Μονής Νάξου, ιδιωτών (επισκόπων, ιερέων), Οργανώσεων (π.χ. «Συλλόγου») κ.ά.  Ανάμεσα στα έγγραφα από το 1565: 7 περγαμηνές (δύο Παπικές)· διάφοροι κώδικες θεολογικού, φιλοσοφικού, φιλολογικού, (γραμματικές – λεξικά, θεατρικά έργα: «Τραγέδια του αγίου Δημητρίου» (1723) κ.ά., «Μαθηματάριο» Δ. του Κεραμέως), Ιστορικού (περιήγηση Ιησουϊτών στην Αθήνα και Μοριά, Λογιστικά Μονής, από 1744 ως σήμερα, Ημερολόγια, Κτηματολόγιο Σύρου), επιστημονικού χαρακτήρα· (τριγωνομετρία Ιησουιτών)· χιλιάδες λυτά (αλληλογραφία, κηρύγματα, δικαιοπρακτικά, αυτοκρατορικά, οθωμανικά, δημογεροντικά, ελληνικά, φραγκοχιώτικα και ξένα). Σύντομα θα εκδοθεί αναλυτικός κατάλογος του Αρχείου· έτσι θα μπορέσει να ανοιχτεί στους ερευνητές.

Από λαογραφική σκοπιά: συριανά έπιπλα, υφαντά, μουσικά όργανα, εργαλεία, εποπτικά μέσα της σχολής των Ιησουιτών και άλλα κειμήλια.

Από θρησκευτική σκοπιά: όλο το περιβάλλον αφορά τη ζωή και τη δράση μιας μοναχικής κοινότητας της Καθολικής Εκκλησίας.

Διακόσια σαράντα τόσα χρόνια ζωής! Πόσοι άνθρωποι πέρασαν από τη Μονή! Και σε δύσκολα χρόνια για τον Τόπο. Μύριες προσπάθειες. Κόποι και μόχθοι. Αλλά και παρηγορία. Και η ζωή συνεχίζεται…

Και η ζωή συνεχίζεται εμπνευσμένη – παρ’ όλες τις αδυναμίες τις ανθρώπινες – από το Ευαγγέλιο του Χριστού.

Η ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ
Α. Σύρος, Απρίλης 1985

 

Η ιστορία της Μονής μελετήθηκε: από τον π. G. Hoffman τ. Ι. στις εκδόσεις του Ποντιφικού Ανατολικού Ινστιτούτου Ρώμης (“Syros”, Apostolato dei Gesuiti nell’ Oriente Greco), τον π. G. Romano (“Missione della Compagnia di Gesù in Grecia”). «Το μοναστήρι της Παναγιάς» έκθεση π. Φρ. Λα Λομία, 1788, έκδ. «Κ.Ε.Ο.», τις εκδόσεις του  Μάρκου Ρούσου-Μηλιδώνη. Στη Διδακτορική Διατριβή με τίτλο «Ιστορία της Εκπαίδευσης στη Σύρο το 17ο -19ο αιώνα» της Ελπίδας Πρίντεζη-Καμπέλη Δρ, Ερμούπολη-Σύρου 2012. Στην έκδοση του Ινστιτούτου Ανθρωπιστικών Επιστημών, Αθήνα 1912, με τίτλο Η «ΠΑΝΑΓΙΑ», Ναός και Μονή Ιησουιτών σε πορεία μέσα από ιστορικές μνήμες μιας πνευματικής παρουσίας στην Άνω Σύρο, π. Γαβριήλ Μαραγκού τ.Ι. Μάρκος Ν. Ρούσσος- Μηλιδώνης, Το σπίτι των Πατέρων στα Τάλαντα (1757-1814), Σύρος 2014. π. Γαβριήλ Μαραγκός « Ο Κώδικας κ 46 (ΑΤΙΣ 12α): μια σημαντική πηγή για την ιστορία της Μονής των π.π. Ιησουιτών της Σύρου», Περιοδική έκδοση Anno Domini Τόμος 4-2015.

 

Σήμερα:

Η Κοινότητα είχε κι ένα «Σπίτι Προσευχής» στα Τάλαντα, διαθέσιμο σε ομάδες για περισυλλογή, συναντήσεις, ανάπαυση.

Με το επισκοπικό διάταγμα του Σεβ/του  π. Φρ. Παπαμανώλη επισκόπου Σύρου η Μονή μεταφέρθηκε στα Τάλαντα από 14 Ιουνίου 1997.
Σήμερα το σπίτι υποδέχεται πατέρες και αδελφούς ακόμη και από το εξωτερικό,  για περισυλλογή, ανάπαυση, διανοητική ή ποιμαντική υπηρεσία.

MONH_TALANTWN

Η νομική του αναγνώριση έχει τον τίτλο με βάση το νόμο 4301/2014:  «Ιερά Μονή Πατέρων Ιησουιτών Θρησκευτικό Νομικό Πρόσωπο», που εδρεύει στα Τάλαντα. ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ… Τεύχος Πρώτο, Αρ. Φύλλου 223, 7 Οκτωβρίου 2014,  σελίδα 7337, αρ. 27.

 

Διαπιστώσεις γύρω από τους μοναχούς της Μονής

Κατά τους δυόμισι περίπου αιώνες της λειτουργίας της μονής στη Σύρο εργάστηκαν στο νησί 120 μέλη της. Από αυτά 79 ήταν ιερομόναχοι, 39 μοναχοί και 2 σπουδαστές.

Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι η Σύρος έζησε τις επιδιώξεις της Ευρωπαϊκής Κοινότητας πριν από αιώνες! Μεταξύ των διαφόρων λαών της ηπείρου υπήρξαν φαινόμενα όπως  ανταλλαγές προσώπων και υλικού πνευματικών αγαθών! Για παράδειγμα: μετακινήσεις βιβλίων στις βιβλιοθήκες των μονών.

Η ίδρυση της μονής χρονολογείται το 1744 με πρωτεργάτες, από τη μια πλευρά τον επίσκοπο, τον κλήρο και το λαό και από την άλλη το Τάγμα  του Ιησού. Και αυτό πολύ πριν τη νομοκανονική της ίδρυση.

Διοικητικά η μονή ανήκε ως τη δεκαετία του 1940 σε ιταλικές επαρχίες, που έστειλαν στο νησί συνολικά 70 ιερομονάχους και μοναχούς, κυρίως από τη Νότια Ιταλία. Την ίδια εποχή ο αριθμός των Ελλήνων ανέρχεται στους 34 (22 Συριανοί, 3 Χιώτες, 3 Τηνιακοί, 2 Πατρινοί, 2 Κωνσταντινουπολίτες, 1 Ναξιώτης και 1 από τη Θεσσαλονίκη). Από άλλες ευρωπαϊκές χώρες υπάρχει η εξής στατιστική εικόνα: από Μάλτα 7, Γαλλία 2, Αυστρία, Βέλγιο, Γερμανία, Ισπανία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο και Πολωνία ένα μέλος.

Να σημειωθεί ότι δεν υπολογίζονται όσοι Ιησουίτες πέρασαν για λίγο χρονικό διάστημα από το νησί, χωρίς να ανήκουν στη μονή.

Η κινητικότητα είναι ένα από τα χαρακτηριστικά του τάγματος του Ιησού. Σπάνια οι μοναχοί μένουν επί πολλά χρόνια στον ίδιο τόπο.

Στη Σύρα ήρθαν νεαροί ιερομόναχοι (Travali, Michelini), όπως και λιγότερο νέοι (Milazzo, Queralt, Kuczynski). Μερικοί παρέμειναν επί πολλά χρόνια, όπως ο π. Roxas, εμπνευστής πολλών οργανώσεων, ο π. Venturi, που άφησε πολύ αρχειακό υλικό, ο π. Romano Γαετάνος, δυναμικός πρωτεργάτης και εμπνευτηής έργων, ο γνωστός συγγραφέας π. Ferrara P., οι αδελφοί Cordaro και Βελάστης. Και από τους νεότερους οι π. Ισ. Περρής και π. Μ. Μακρυωνίτης. Μερικά ονόματα θυμίζουν πολλά στους Συριανούς. Για παράδειγμα: π. Miconi, π. Aloisio, π. Θαλάσσος, π. Γεώργιος Ξενόπουλος, αδ. Ιάκωβος Βαρθαλίτης, π. Ιωάννης Βαρθαλίτης,, αδ. Λεονάρδος Μαραγκός. 18 τουλάχιστον Ιησουίτες, Έλληνες και ξένοι, πέθαναν στη Σύρο.

Τα στοιχεία αυτά βρίσκονται σ’ ένα συστηματικό ηλεκτρονικό πίνακα, ήδη δημοσιευμένο.  Οι πληροφορίες προέρχονται από τις παρακάτω πηγές: Όλο σχεδόν το πεδίο του πίνακα, που σχετίζεται με τη διαμονή των Ιησουιτών στο νησί, ανήκει κυρίως σε έρευνα του π. Ισ. Περρή  και που έγινε με βάση τους καταλόγους των επαρχιών και τα ημερολόγια της μονής. Για τους παλαιότερους Ιησουίτες ερευνήθηκε στα λογιστικά και στα ιστοριογραφικά τεκμήρια του Αρχείου του Τάγματος Σύρου (ΑΤΙΣ). Για τις άλλες πληροφορίες: Mendizábal R. sj. Catalogus defunctozum 1814-1970, Roma 1972, Verástequi N. sj. Catalogus defunctorum 1970-1985   και τους Ετήσιους καταλόγους των  Επαρχιών του Τάγματος του Ιησού.

Comments are closed.